Had de Heer ons beter onnozel kunnen laten...?

Over hoaxen en andere moderne sprookjes waar nuchtere mensen in geloven

Mijn opvoeding in een katholiek gezin heeft geen nare sporen in mijn ziel achtergelaten. Maar behalve wat folklore heb ik er ook niet veel aan gehad. In ieder geval heb ik mij nooit op een vruchtbare manier tot God de Heer of Jezus Zijn Zoon leren verhouden. Ik kon met geen van beiden een respectvolle relatie opbouwen.

Van de regen in de drup
Toch neem ik steeds vaker goedgelovigheid waar bij mensen die ik tot dat moment als redelijk tot behoorlijk intelligent had ingeschat. Af en toe vraag ik me daarbij af wat we nu eigenlijk zijn opgeschoten met die hele emanciepatiegolf van ontkerkelijking. Bijvoorbeeld als mensen niet meer van een geestelijke aannemen dat soberheid zuiverend kan werken, maar een crashdieet van Sonja Bakker slikken als zoete koek. Of als er in mijn stadsdeel nergens meer gelijkwaardigheid tussen mensen wordt gepredikt, maar wel 19% van de stemmers de simplistische zondebokboodschap van Geert Wilders als een hostie op zijn tong laat smelten en de PVV daarmee tot grootste partij maakt.

Als werknemers zich tot zelfstandige en assertieve stakeholders van hun bedrijf hebben ontwikkeld, maar zich wel door de Postcodeloterij of types als Bernard Madoff het hoofd zo op hol laten brengen dat ze zichzelf al als een Dagobert Duck in het geld zien zwemmen. Als vrouwen zelfstandiger en onafhankelijker zouden kunnen zijn dan ooit, maar zichzelf als een ‘absolute candidate’ onderwerpen aan de normen van de plastische en cosmetische industrie. De maakbare mens in een heel nieuw jasje. Een siliconen botox-laserjasje.

Spacen in Cyberspace
En het kan niet uitblijven: ook internet is een Walhalla voor Goedgelovigen. Hebben we net de hype van Second Life gehad, waar miljoenen marketingeuro’s in het water zijn gegooid, stort nu de halve wereld zich op Twitter. Wat is hier de logica? Heeft onze taal zich sinds Hebban olla vogala eindelijk ontwikkeld tot een enigszins genuanceerd, maar nog lang niet volmaakt communicatiemiddel, kiest een angstaanjagend grote groep er vrijwillig voor zich voortaan in boodschappen van maximaal 140 tekens uit te drukken.

Toegegeven: net als iemand die probeert achterstevoren te praten en daar na verloop van tijd bedreven in raakt, dwingt ook virtuositeit in het Twitteren een bepaalde bewondering af. Maar op termijn, als de wittebroodsmaanden van dit zoveelste huwelijk tussen techno en hypo voorbij zijn, zal het effectieve toepassingsdomein van het microbloggen veel beperkter blijken dan de halve wereld op dit moment gelooft.

Hoaxen
De twee voorgaande alinea’s gaan vooral over beroepsmatige internetgebruikers. Aan de goedgelovigheid van de doorsnee consument valt nog veel meer lol te beleven. Vorige week kreeg ik weer eens per e-mail een ouderwetse hoax binnen en gelijk tot twee keer toe. Nog steeds trappen goedopgeleide volwassen landgenoten in kettingbrieven van het type:

1.       Op de website van Microsoft staat dat er een nieuw virus de ronde doet. Kijk of [naam van standaard windowsbestand] op je harde schijf staat en verwijder het onmiddellijk. Stuur door aan al je vrienden.

2.       Ik benader u namens [naam van kind in willekeurig land buiten West-Europa met standaard dramatisch lot: ziekte, oorlog, armoede, verwezing, liefst in combinatie met elkaar]. Help dit kind en stuur dit bericht aan al uw vrienden door. Bedrijf [naam van wereldwijd A-merk] zal voor iedere ontvanger [bedrag in dollars] doneren.

3.       Je gelooft het niet, maar het werkt echt. In het onderwerpveld van de mail: Echt waar, is nagekeken door een advocaat!. En daarna de boodschap dat Bill Gates zijn fortuin aan het verdelen is. Je krijgt van Microsoft een cheque van [bedrag in dollars] als je dit bericht doorstuurt. En een veelvoud als de ontvangers het ook weer doorsturen.

Daarna volgt er een wc-rol vol doorgestuurde berichten, en tot slot ironisch genoeg 4 A4-tjes met statements van SPAM-fighter en verschillende virusscanners. Wat er bij mij maar niet in wil is dat er nog steeds mensen in al hun moderne nuchterheid zo goedgelovig zijn dat ze hier intuinen. Ja, het zal wel niet waar zijn, zetten ze er dan voor de zekerheid bij, maar ondertussen sturen ze met z’n allen honderden e-mailadressen open en bloot in het cc-veld rond. Waardoor al deze SPAM-fighters in feite zelf misbruik door spammers bevorderen. Als ze zelf al niet voor spammers moeten worden gehouden.

Liever onnozel dan zó goedgelovig?
Als zoveel goedgelovigheid in de plaats is gekomen van de ouderwetse godvrezendheid dan zijn we van de wal in de sloot beland. Wat kunnen we in 2009 nog aan het gezonde verstand en beoordelingsvermogen van onze medeburgers overlaten? Waren we niet beter af geweest als iedereen gewoon het goede deed, uit vrees voor een hogere macht en onder dreiging van Het Laatste Oordeel?

Maar wat heeft Zijne Almachtige Godheid gedaan? Hij maakte zich driftig over een gestolen appeltje en stapelde een erfzonde op onze rug. Van de weeromstuit en om ons eigen hachje te redden hebben wij onszelf verlicht, Hem afgeschaft en van de wereld een puinhoop gemaakt. Wat dat betreft had Hij Die Waarschijnlijk Niet Bestaat ons wellicht beter onnozel gelaten.

Ab Bertholet,  9 juni 2009